Platform31 kennis en netwerk organisatie voor stad land en regio - wonen social ruimte economie

Wat doe je als alles om je heen verandert?

Saskia Ruijsink Saskia Ruijsink

Saskia Ruijsink has a background in the field of urban planning and urban development. She joined the Institute for Housing and Urban Development Studies in 2007, where she works on and manages training and advisory work in fields of participation, urban and regional planning and development.

Posted November 25,2013 by Saskia Ruijsink

We kunnen een heleboel leren van landen ‘in transitie". Ik sta stil bij 2 belangrijke lessen: Les 1) we kunnen niet zonder overheid en les 2) we hebben professionals nodig die de grenzen van comfortzones durven opzoeken.

Wat doe je als alles om je heen verandert?  Hoe maak je beslissingen over de toekomst als je geen idee hebt hoe die eruit ziet? Dit zijn vragen waar je mee te maken kreeg toen je de middelbare school verliet en je moest kiezen, wat en of je ging studeren, of misschien wel toen je je jarenlange relatie verbrak en je ineens je hele sociale leven opnieuw moest gaan uitvinden.  Hoe voelde dat, was je onzeker of voelde je je vrij? Wilde je hard wegrennen en niets beslissen, wilde je de situatie ontkennen en net doen of alles hetzelfde zou blijven of kon je de hele wereld aan?

Ons werk lijkt net op het echte leven en we zijn op een punt aangekomen dat er veel verandert en niemand weet hoe de toekomst eruit zal zien. Daarnaast zijn we ook nog eens bijna platzak en is het onduidelijk of en wanneer daar verandering in komt.

Wanneer ik zelf door periodes van grote verandering ga vind ik het fijn om mijn ervaring te kunnen delen en om me op te kunnen trekken aan anderen die wat vergelijkbaars meegemaakt hebben. In mijn werk als trainer merk ik dat veel professionals dat ook fijn vinden en ik ben er van overtuigd dat we veel kunnen leren van collega’s. In deze periode van beweging en grote verandering zie ik verassend veel gelijkenis tussen de vragen van stedelijke professionals hier in Nederland en die van collega professionals die werken in steden in het buitenland, in het bijzonder in ontwikkelingslanden of landen ‘in transitie’.

In steden zoals Jakarta, Medellin, Addis Abeba, Istanbul of Tirana is al gedurende decennia sprake van radicale verandering, is de stedelijke structuur complex en is er veel onzekerheid en onvoorspelbaarheid. In die steden hebben professionals, maar ook de gewone ‘inwoners’ maar weinig middelen. Alhoewel wij in Nederland waarschijnlijk niet jaloers zijn op de sloppenwijken van Dar es Salaam of de gewelddadige opstanden in Rio, gebeurt er in die steden wel iets waar wij naar op zoek zijn. Er is sprake van zelforganisatie, er wordt geïnvesteerd door particulieren en huishoudens en gemeenschapsorganisaties mobiliseren mensen en kapitaal en nemen met grote regelmaat initiatief om de publieke ruimte en de toegang tot voorzieningen te verbeteren.  Kortom de participatie maatschappij is in een heel aantal steden al lang realiteit.

Wat kunnen we leren van deze steden? Een heleboel denk ik, maar ik wil bij 2 belangrijke lessen stilstaan. Les 1) we kunnen niet zonder overheid en les 2) we hebben professionals nodig die de grenzen van comfortzones durven opzoeken.

De eerste les lijkt een open deur, maar ik vind het belangrijk om dit te benadrukken; een goed functionerende overheid is essentieel. In veel landen met een zwakke overheid zie je dat in steden het recht van de sterksten geldt en dat biedt een voedingsbodem voor segregatie en onveiligheid. Je ziet dat in dergelijke steden getto’s of sloppenwijken verrijzen voor de armen en gated communities voor de rijken. Daarnaast zijn ongereguleerde steden vaak uitgestrekt en is iedereen in de buitenwijk aangewezen op privévervoer, meestal auto’s en dat is niet erg duurzaam. Nairobi in Kenia illustreert dit op een schokkende manier, een kleine 60% van de inwoners woont daar in sloppenwijken die ongeveer 5% van het totale oppervlakte van de stad bestrijken. Rijke inwoners maken gebruik van d overige 95% en zij wonen in gated communities, bezoeken geprivatiseerde parken en golf courts en gaan in hun auto’s naar beveiligde winkelcentra, shopping malls. In september hebben we kunnen zien dat de hekken en bewakers om zo’n shopping mall slechts een schijn-veiligheid creëren. De onbetrouwbare overheid, de corruptie en de beperkte publieke investeringen in Kenia zijn een bedreiging voor de bevolking en hebben een negatieve invloed op de kwaliteit van de steden. Het antwoord op de huidige veranderingen, de toegenomen complexiteit en de onvoorspelbaarheid moet dan ook niet zijn om de handdoek in de ring te gooien. Het is geen goed idee als een overheid haar handen ineens overal vanaf trekt.

Maar wat werkt dan wel? Hier is natuurlijk geen eenduidig antwoord op te geven maar we kunnen wel een beter beeld krijgen van de mogelijke rol en de belangrijke competenties van professionals die werken met onzekerheid, complexiteit en onvoorspelbaarheid. Daarvoor wil ik afreizen naar Thailand. Thailand is meer dan een vakantieland, het is een land met een grootstedelijke problematiek waar wij in Nederland stijl van achter over slaan. In Bangkok woont 65% van de bevolking in woningen of op grond waarvan de eigendomssituatie niet duidelijk is en in ongeveer de helft van deze gevallen is zelfs sprake van illegale woning of grondbezetting. Niet echt een vergelijkbare situatie met Nederland, maar wat wel vergelijkbaar is, is dat de overheid niet op eigen houtje een oplossing kan bedenken en zij kan oplossingen al helemaal niet van bovenaf opleggen.

De problematiek in Bangkok is groot, complex en dynamisch en de overheid heeft niet de capaciteit en de middelen om de situatie te beheersen. Maar toch hebben ze de situatie kunnen verbeteren. De overheid heeft namelijk geld en expertise ter beschikking gestelt voor wijken en buurten waarin de huisvesting en eigendomssituatie problematisch is. In die buurten bepalen bewoners zelf hoe ze hun situatie gaan verbeteren en ze kunnen bijvoorbeeld kiezen uit opties vergelijkbaar met sloop-nieuwbouw, renovatie of een combinatie hiervan. De bewoners krijgen beschikking over een vastgesteld bedrag maar bepalen zelf hoeveel geld aan verschillende programma onderdelen wordt uitgegeven en hoeveel ze zelf bijdragen. Ze roepen ook zelf professionele ondersteuning in. Dat is ondersteuning van bijvoorbeeld architecten, stedenbouwkundigen, economen of maatschappelijk werkers. De professionals brengen hun kennis in, zij maken bijvoorbeeld een schetsontwerp voor de inrichting van publieke ruimte of adviseren over de vermarkting van aan huis geproduceerde tassen. Zij maken bewoners bewust van zaken waar ze zelf niet aan gedacht hadden. Professionals stellen kritische vragen en brengen ideeën in.

De professional is geen eindbeslisser, hij of zij is niet de grote masterplanner die alles vooraf uitdenkt en bepaalt; maar het is ook geen volgzame uitvoerder die simpelweg de wensen van de opdrachtgever, of in dit geval, de bewoners vertaald in een ontwerp of uitvoeringsplan. Het is een bevlogen en pro-actieve professional die goed kan luisteren, en die goede vragen stelt. Het is ook iemand die uitdagingen en kansen op belangrijke gebieden zoals duurzaamheid, economische versterking en sociale en fysieke veiligheid op de agenda zet, die verbindingen legt tussen verschillende groepen en thema’s en hij of zij kan de ogen van de verschillende opdrachtgevers openen. Zo’n professional is nooit klaar met leren en bereid om te reflecteren op zijn of haar eigen aandeel in een proces.  Met andere woorden, de professional die in beweging is zal regelmatig uit zijn of haar comfort zone stappen en die spoort anderen aan, vaak subtiel, om het zelfde te doen. En dat oncomfortabele element van verandering lijkt weer verdomd veel op het echte leven, en dat is toch best een comfortabele gedachte.

Saskia Ruijsink, IHS
Deze column is uitgesproken als keynotespeech op de YURPS competentiedag 2013.

Contact

Suzanne Bleijenberg

Suzanne Bleijenberg

Junior projectleider

06 23 01 27 93

Aanmelden YURPS netwerk

  • Je wilt graag van elkaar leren en jezelf ontwikkelen;
  • Je bent onder de 35 jaar;
  • Je bent werkzaam bij een partner van Platform31.

Aanmelden is heel makkelijk. Stuur een mail met je naam en werkgever naar YURPS@platform31.nl o.v.v. ‘aanmelden YURPS’.