persoonlijk van:
Sjors de Vries
19 maart 2009 10:51
De verrassing die ontmoeting heet
Verrassing is een groot goed. Want verrassing leidt niet alleen tot verwondering, maar ook tot kennis, begrip, nieuwe inzichten en perspectieven.
“Surprises are things that you not only didn't know, but that contradict things you thought you knew. And so they're the most valuable sort of fact you can get. They're like a food that's not merely healthy, but counteracts the unhealthy effects of things you've already eaten.”
Paul Graham (schrijver, ondernemer)
Verrassing is iets wat ons overkomt en forceert na te denken over wat er gebeurt. En het bewijst daarmee zowel het individu als de gemeenschap een zeer waardevolle dienst.
“Een autopanne is een verrassing die toeristen in de gelegenheid stelt iets van het landschap te zien.” Jan Vercammen (schrijver)
De ideale wereld, stad of wijk is daarom een plek vol ontmoeting en verrassing. Een omgeving waar mensen met elkaar communiceren, nieuwe ideeën uitwisselen, conflicten laten ontstaan en ook weer oplossen. Het was Jane Jacobs die de conceptuele stedenbouwers en beleidsmakers daar - alweer bijna een halve eeuw geleden - kritisch op wees. Haar inspirerende, welbekende boek “The Death and Life of Great American Cities” (1961) is niet minder dan een ode aan de dynamische stad, als bron van nieuwe ideeën, verheffing en bedrijvigheid. In het boek benadrukt ze op fenomenale wijze het belang van de straat als ontmoetingsplek.
Ook in deze tijd wijzen sociologen - zoals Blokland en Duyvendak -, maar ook adviesorganen zoals de VROM-raad, beleidsmakers op het belang van alledaagse, terloopse sociale interacties tussen bewoners in de wijk. En vooral in delen van de stad, waar door de goedkope woningvoorraad altijd sprake zal zijn van een grote sociale dynamiek. In het advies “Stad en stijging” van de VROM-raad wordt tevens verondersteld dat diversiteit en stedelijkheid het gewenste proces van sociale stijging bevorderen.
In de hedendaagse praktijk van gebiedsontwikkeling en stedelijke vernieuwing zijn we ons ook steeds meer bewust van belang van ontmoeting en sociale netwerken. Mede vanuit die gedachtegang worden in veel wijken multifunctionele gebouwen gerealiseerd, waarbinnen diverse maatschappelijke functies een plek krijgen, mede in de veronderstelling dat het gebouw tevens gaat functioneren als een groot ontmoetingscentrum. Het idee is dat deze nieuwe gebouwen dagelijks bijdragen aan een ‘gezonde portie’ verrassende ontmoetingen in de wijk.
Monofunctionaliteit
In schril contrast tot deze ontwikkeling zien we echter tegelijkertijd een afname van diversiteit en levendigheid in de stadswijken. Door schaalvergroting en clustering, maar ook door (milieu)wet- en regelgeving, verlaten winkels, onderwijs- en sportvoorzieningen de wijk, vaak voor een geconcentreerde vestiging elders aan de rand van de stad. Maar ook de buurtsuper, -kroeg en cafetaria hebben de grootste moeite het hoofd boven water te houden.
En wanneer we vervolgens constateren dat de kwaliteit en gebruikswaarde van de openbare ruimte in naoorlogse wijken in veel gevallen te wensen over laat, rest de pijnlijke conclusie dat ondanks de realisatie de multifunctionele accommodaties, de stadswijk desondanks stukje bij beetje haar identiteit, diversiteit, haar stedelijkheid heeft verloren. En daarmee ook haar verrassende ontmoetingsplekken. De stadswijk zich lijkt in dat opzicht daarmee steeds meer op ‘gewone’ stadsuitbreidingswijk en kan daarom de concurrentie nog nauwelijks aan.
Stedelijkheid
In de visie op de aanpak van stadswijken wordt het belang van stedelijkheid onderschat. De focus ligt dan op revitalisering van de woningvoorraad, menging van inkomensgroepen en de ontwikkeling van multifunctionele centra. Maar de identiteit en het functioneren van de wijk als gemeenschap, tegenwoordig ook wel het ‘dna’ van de wijk genoemd, speelt vaak een ondergeschikte rol. Dit ondanks dat er vanuit het perspectief van gewenste sociale interactie (participatie), ontmoeting (verrassing) genoeg argumenten te bedenken zijn om de wijk op diverse fronten in beweging te krijgen en houden; sociaal en fysiek. Activiteit op straat, verspreid over de wijk, om nog maar even terug te keren naar het gedachtegoed van Jacobs.
Vanuit dat perspectief zouden bestaande, vaak verspreide, maatschappelijke accommodaties in de wijken misschien juist gekoesterd moeten worden. Het zijn namelijk gebouwen die veel potentie hebben om onderdak te bieden aan voorzieningen zoals kinderopvang, peuterspeelzaal, jongerenclubs, bedrijven of (wijk)verenigingen. Het zijn bovendien schaarse complexen in de stad waar de m2 prijzen blijven stijgen, waardoor ontmoetings- en bedrijfsruimtes voor veel mensen en groepen onbereikbaar worden.
Nieuwe projecten zouden vaker moeten worden op sociaal-cultureel rendement, op stedelijkheid. In de Verenigde Staten kent men in enkele steden het beproefde concept van ‘incentive zoning’, waarbij ontwikkelaars een bonus ontvangen in de vorm van extra te realiseren vierkante meters wanneer zij in het openbaar gebied een handreiking doen aan het stedelijk leven. Een veelbelovende constructie die in Nederland navolging verdient. Er zou bijvoorbeeld een koppeling gelegd kunnen worden met grondprijzen of (nieuwe) ISV gelden. Het interessante hieraan is ook dat je ontwikkelende partijen aanspreekt op hun rol als maatschappelijk onderneming; indien nodig misschien zelfs ‘getriggerd’ met een officieel certificaat.
De zoektocht naar stedelijkheid vergt een andere, meer creatieve, dynamische en flexibele benadering van de stedelijke vernieuwingsopgave. Niet het statische streven naar het statistische ideaal van het hooggemiddelde inkomen, maar de uitdaging waarbij juist ook identiteit, sociale en fysieke diversiteit en de aanwezige talenten worden gewaardeerd en benut. Het is van belang om meer (beleids)ruimte te creëren voor de verrassende ontmoeting, de aantrekkelijke stedelijkheid. Dat is bovendien dé manier om de stadswijk ook in de toekomst een volwaardig alternatief te laten zijn voor de midden en hoge inkomens.
---
Sjors de Vries (BSDV)
(Interim-)procesmanager en adviseur stedelijke vernieuwing
info@bsdv.nl
19 maart 2009
Verrassing is een groot goed. Want verrassing leidt niet alleen tot verwondering, maar ook tot kennis, begrip, nieuwe inzichten en perspectieven.
“Surprises are things that you not only didn't know, but that contradict things you thought you knew. And so they're the most valuable sort of fact you can get. They're like a food that's not merely healthy, but counteracts the unhealthy effects of things you've already eaten.”
Paul Graham (schrijver, ondernemer)
Verrassing is iets wat ons overkomt en forceert na te denken over wat er gebeurt. En het bewijst daarmee zowel het individu als de gemeenschap een zeer waardevolle dienst.
“Een autopanne is een verrassing die toeristen in de gelegenheid stelt iets van het landschap te zien.” Jan Vercammen (schrijver)
De ideale wereld, stad of wijk is daarom een plek vol ontmoeting en verrassing. Een omgeving waar mensen met elkaar communiceren, nieuwe ideeën uitwisselen, conflicten laten ontstaan en ook weer oplossen. Het was Jane Jacobs die de conceptuele stedenbouwers en beleidsmakers daar - alweer bijna een halve eeuw geleden - kritisch op wees. Haar inspirerende, welbekende boek “The Death and Life of Great American Cities” (1961) is niet minder dan een ode aan de dynamische stad, als bron van nieuwe ideeën, verheffing en bedrijvigheid. In het boek benadrukt ze op fenomenale wijze het belang van de straat als ontmoetingsplek.
Ook in deze tijd wijzen sociologen - zoals Blokland en Duyvendak -, maar ook adviesorganen zoals de VROM-raad, beleidsmakers op het belang van alledaagse, terloopse sociale interacties tussen bewoners in de wijk. En vooral in delen van de stad, waar door de goedkope woningvoorraad altijd sprake zal zijn van een grote sociale dynamiek. In het advies “Stad en stijging” van de VROM-raad wordt tevens verondersteld dat diversiteit en stedelijkheid het gewenste proces van sociale stijging bevorderen.
In de hedendaagse praktijk van gebiedsontwikkeling en stedelijke vernieuwing zijn we ons ook steeds meer bewust van belang van ontmoeting en sociale netwerken. Mede vanuit die gedachtegang worden in veel wijken multifunctionele gebouwen gerealiseerd, waarbinnen diverse maatschappelijke functies een plek krijgen, mede in de veronderstelling dat het gebouw tevens gaat functioneren als een groot ontmoetingscentrum. Het idee is dat deze nieuwe gebouwen dagelijks bijdragen aan een ‘gezonde portie’ verrassende ontmoetingen in de wijk.
Monofunctionaliteit
In schril contrast tot deze ontwikkeling zien we echter tegelijkertijd een afname van diversiteit en levendigheid in de stadswijken. Door schaalvergroting en clustering, maar ook door (milieu)wet- en regelgeving, verlaten winkels, onderwijs- en sportvoorzieningen de wijk, vaak voor een geconcentreerde vestiging elders aan de rand van de stad. Maar ook de buurtsuper, -kroeg en cafetaria hebben de grootste moeite het hoofd boven water te houden.
En wanneer we vervolgens constateren dat de kwaliteit en gebruikswaarde van de openbare ruimte in naoorlogse wijken in veel gevallen te wensen over laat, rest de pijnlijke conclusie dat ondanks de realisatie de multifunctionele accommodaties, de stadswijk desondanks stukje bij beetje haar identiteit, diversiteit, haar stedelijkheid heeft verloren. En daarmee ook haar verrassende ontmoetingsplekken. De stadswijk zich lijkt in dat opzicht daarmee steeds meer op ‘gewone’ stadsuitbreidingswijk en kan daarom de concurrentie nog nauwelijks aan.
Stedelijkheid
In de visie op de aanpak van stadswijken wordt het belang van stedelijkheid onderschat. De focus ligt dan op revitalisering van de woningvoorraad, menging van inkomensgroepen en de ontwikkeling van multifunctionele centra. Maar de identiteit en het functioneren van de wijk als gemeenschap, tegenwoordig ook wel het ‘dna’ van de wijk genoemd, speelt vaak een ondergeschikte rol. Dit ondanks dat er vanuit het perspectief van gewenste sociale interactie (participatie), ontmoeting (verrassing) genoeg argumenten te bedenken zijn om de wijk op diverse fronten in beweging te krijgen en houden; sociaal en fysiek. Activiteit op straat, verspreid over de wijk, om nog maar even terug te keren naar het gedachtegoed van Jacobs.
Vanuit dat perspectief zouden bestaande, vaak verspreide, maatschappelijke accommodaties in de wijken misschien juist gekoesterd moeten worden. Het zijn namelijk gebouwen die veel potentie hebben om onderdak te bieden aan voorzieningen zoals kinderopvang, peuterspeelzaal, jongerenclubs, bedrijven of (wijk)verenigingen. Het zijn bovendien schaarse complexen in de stad waar de m2 prijzen blijven stijgen, waardoor ontmoetings- en bedrijfsruimtes voor veel mensen en groepen onbereikbaar worden.
Nieuwe projecten zouden vaker moeten worden op sociaal-cultureel rendement, op stedelijkheid. In de Verenigde Staten kent men in enkele steden het beproefde concept van ‘incentive zoning’, waarbij ontwikkelaars een bonus ontvangen in de vorm van extra te realiseren vierkante meters wanneer zij in het openbaar gebied een handreiking doen aan het stedelijk leven. Een veelbelovende constructie die in Nederland navolging verdient. Er zou bijvoorbeeld een koppeling gelegd kunnen worden met grondprijzen of (nieuwe) ISV gelden. Het interessante hieraan is ook dat je ontwikkelende partijen aanspreekt op hun rol als maatschappelijk onderneming; indien nodig misschien zelfs ‘getriggerd’ met een officieel certificaat.
De zoektocht naar stedelijkheid vergt een andere, meer creatieve, dynamische en flexibele benadering van de stedelijke vernieuwingsopgave. Niet het statische streven naar het statistische ideaal van het hooggemiddelde inkomen, maar de uitdaging waarbij juist ook identiteit, sociale en fysieke diversiteit en de aanwezige talenten worden gewaardeerd en benut. Het is van belang om meer (beleids)ruimte te creëren voor de verrassende ontmoeting, de aantrekkelijke stedelijkheid. Dat is bovendien dé manier om de stadswijk ook in de toekomst een volwaardig alternatief te laten zijn voor de midden en hoge inkomens.
---
Sjors de Vries (BSDV)
(Interim-)procesmanager en adviseur stedelijke vernieuwing
info@bsdv.nl
19 maart 2009
